Jak Europa wykrywa i rozwija piłkarskie talenty?

Niemcy, Holandia i Norwegia pokazują, że nie wystarczy znaleźć talent. Trzeba go jeszcze nie zgubić.

W europejskiej piłce coraz wyraźniej zmienia się sposób myślenia o talentach. Jeszcze kilkanaście lat temu dominowało pytanie: „Jak znaleźć najlepszego młodego zawodnika?”. Dzisiaj coraz częściej zastępuje je inne: „Jak stworzyć system, który pozwoli rozpoznać potencjał, rozwijać go przez wiele lat i doprowadzić zawodnika do piłki seniorskiej?”

To zasadnicza różnica.

Bo największym problemem systemu szkolenia nie jest wcale to, że nie potrafimy znaleźć utalentowanych dzieci. Problemem jest to, że część zawodników zostaje odrzucona zbyt wcześnie, część rozwija się niewłaściwie, a jeszcze inni nigdy nie otrzymują odpowiedniej ścieżki przejścia z piłki juniorskiej do seniorskiej.

Analiza modeli funkcjonujących w Niemczech, Holandii, Norwegii, Belgii i Polsce pokazuje, że najbardziej skuteczne systemy mają jedną wspólną cechę: nie traktują identyfikacji talentu jako jednorazowej selekcji, lecz jako proces trwający wiele lat.

Talent to nie jest zawodnik, który jest najlepszy dzisiaj

Współczesne badania nad identyfikacją talentów pokazują, jak trudne jest przewidywanie przyszłego poziomu młodego zawodnika.

Najnowszy przegląd badań dotyczących identyfikacji talentów w piłce nożnej, obejmujący publikacje z lat 1976–2024, wskazuje na przejście od prostych kryteriów fizycznych — takich jak wzrost, szybkość czy siła — do wielowymiarowej oceny obejmującej technikę, taktykę, psychologię, fizjologię i dane dotyczące procesu treningowego. Jednocześnie autorzy podkreślają, że nadmierne poleganie na mierzalnych parametrach może prowadzić do pomijania kreatywności, podejmowania decyzji i innych trudniejszych do zmierzenia cech. frontiersin.org

Szczególnie problematyczny jest okres U12–U14. W tym wieku zawodnicy rozwijają się biologicznie w bardzo różnym tempie. Zawodnik wcześniej dojrzewający może przez pewien czas być zdecydowanie silniejszy i szybszy od rówieśnika, choć niekoniecznie posiada większy potencjał piłkarski.

To oznacza, że:

najlepszy zawodnik w wieku 12 lat nie musi być najlepszym zawodnikiem w wieku 20 lat.

A system, który nie bierze tego pod uwagę, będzie siłą rzeczy preferował zawodników wcześnie dojrzewających.

Niemcy: od „wyszukania talentu” do stworzenia całego systemu

Jeżeli szukać w Europie najbardziej kompletnego systemu, Niemcy są jednym z najważniejszych punktów odniesienia.

Niemiecki Związek Piłki Nożnej (DFB) podkreśla, że za rozwój talentów odpowiada wspólnie federacja, DFL, związki regionalne, kluby i środowisko grassroots. System obejmuje program identyfikacji talentów, centra szkolenia, akademie klubowe, szkoły sportowe, reprezentacje regionalne oraz rozwój trenerów. dfb.de

Najbardziej charakterystycznym elementem jest sieć 339 regionalnych centrów talentów, w których około 14 tysięcy młodych zawodników otrzymuje dodatkowe szkolenie. Pracuje z nimi około 1200 wykwalifikowanych trenerów. Program obejmuje przede wszystkim zawodników U12–U15 i ma być pomostem pomiędzy lokalnym klubem a profesjonalnym centrum szkolenia. dfb.de

Ścieżka może więc wyglądać następująco:

lokalny klub -> regionalna identyfikacja -> centrum talentów DFB -> akademia profesjonalnego klubu -> szkoła sportowa -> U15–U19 -> II drużyna / wypożyczenie / pierwszy zespół -> Bundesliga

Najważniejsze jest jednak to, że nie jest to jedna prosta drabina.

Zawodnik może przechodzić między poziomami, a system ma umożliwiać dalszy rozwój także tym, którzy nie zostali uznani za największe talenty w bardzo młodym wieku.

Holandia: talent rozwija się indywidualnie, a nie według jednej miary

Holenderski model jest nieco inny.

Jeżeli Niemcy pokazują przede wszystkim systemową organizację, Holandia jest znakomitym przykładem kultury rozwoju zawodnika.

KNVB podkreśla, że końcowego poziomu młodego zawodnika nie można wiarygodnie przewidzieć. Rozwój jest nierównomierny, a zawodnicy mogą czasowo odstawać z powodów fizycznych, biologicznych czy społeczno-emocjonalnych. Dlatego holenderska federacja określa swoje podejście jako:

„tak szeroko, tak długo i tak dobrze, jak to możliwe”. knvb.nl

To bardzo ważna filozofia.

Nie: „Wybraliśmy cię w wieku 11 lat, więc jesteś talentem”.

Ale: „Obserwujemy twój rozwój i chcemy stworzyć warunki, w których możesz osiągnąć swój potencjał”.

Holenderski system składa się z kilku poziomów:

piłka amatorska -> akademie klubów profesjonalnych -> system KNVB -> reprezentacje młodzieżowe -> pierwszy zespół

Jednocześnie rozwój ma być procesem indywidualnym, a nie prostym przesuwaniem zawodnika po kolejnych kategoriach wiekowych. knvb.nl

Efekty tego podejścia widać również na poziomie klubowym. CIES Football Observatory wskazywało Ajax jako najlepszy klub szkoleniowy w Europie pod względem liczby zawodników wyszkolonych i wartościowanego Training Index. W rankingu uwzględniającym 31 najwyższych lig UEFA Ajax miał 81 wychowanków aktywnych w tych rozgrywkach. football-observatory.com

Norwegia: mały kraj, który postanowił nie tracić talentów

Dla Polski szczególnie interesujący jest jednak model norweski.

Norwegia nie ma ogromnej populacji ani rynku piłkarskiego porównywalnego z Niemcami, Francją czy Anglią.

A jednak w ostatnich latach stała się jednym z najbardziej interesujących przykładów systemowego rozwoju zawodników.

Erling Haaland, Martin Ødegaard czy Alexander Sørloth są oczywiście wyjątkowymi jednostkami. Jednak powrót Norwegii na mistrzostwa świata w 2026 roku po 28 latach nie jest wyłącznie historią jednego „złotego pokolenia”. UEFA opisuje go jako rezultat wieloletniej przebudowy infrastruktury, metodologii treningu i ścieżek rozwoju zawodników. uefa.com

Kluczowym elementem tego systemu jest Landslagsskolen, czyli „szkoła reprezentacji”.

Została uruchomiona w 2015 roku i stworzyła bardziej uporządkowaną ścieżkę:

lokalny klub ->poziom regionalny -> district -> egion -> Landslagsskolen -> reprezentacje młodzieżowe -> akademia / piłka seniorska

Co bardzo istotne, Norwegowie nie chcą selekcjonować dzieci zbyt wcześnie.

Według NFF formalna selekcja rozpoczyna się dopiero około 12. roku życia, a do pierwszego poziomu Landslagsskolen trafia około 10% zawodników z danego rocznika. Dzieci wcześniej pozostają przede wszystkim w swoich lokalnych klubach. uefa.com

To rozwiązanie jest szczególnie interesujące dla Polski.

Norwegia przyjęła bowiem prostą filozofię:

Jesteśmy małym krajem, więc nie możemy pozwolić sobie na utratę potencjalnego talentu.

Norwegia poszła jeszcze dalej: standaryzacja jakości akademii

Drugim ważnym elementem jest Academy Classification Model.

Norweska federacja określa go jako jeden z najważniejszych instrumentów rozwoju norweskiej piłki w ostatniej dekadzie. Model pomógł klubom Eliteserien i OBOS-ligaen podnieść jakość akademii i zwiększyć liczbę zawodników osiągających poziom krajowy i międzynarodowy. jenterogkvinner.fotball.no

To ważna lekcja:

federacja nie ogranicza się do selekcjonowania zawodników.

Pomaga również tworzyć lepsze środowisko, w którym ci zawodnicy mają się rozwijać.

Belgia pokazuje jeszcze jeden problem: znalezienie talentu to dopiero połowa sukcesu

Belgia jest interesującym przypadkiem z innego powodu.

Badania dotyczące przejścia młodych zawodników do seniorskiej piłki pokazują, jak trudne jest przełożenie talentu z poziomu akademii na regularną grę w seniorach.

Belgijska federacja próbowała zwiększyć udział młodych zawodników poprzez regulacje dotyczące obecności zawodników U21 w kadrze meczowej. Badanie obejmujące ponad 2100 zawodników wykazało jednak, że sama regulacja nie zwiększyła znacząco liczby minut spędzanych przez młodych zawodników na boisku. tandfonline.com

To niezwykle ważna lekcja.

Można stworzyć:

świetny scouting,

świetne akademie,

świetnych trenerów,

reprezentacje młodzieżowe,

a mimo tego nie stworzyć dobrych zawodników seniorskich, jeżeli zabraknie odpowiedniego przejścia do dorosłej piłki.

Największy problem systemów szkolenia: „utracone talenty”

Badania prowadzone w profesjonalnych akademiach pokazują, że selekcja nie jest wydarzeniem jednorazowym.

W badaniu obejmującym 29 profesjonalnych klubów z różnych części świata stwierdzono m.in., że sposób identyfikacji zmienia się wraz z wiekiem zawodnika. W młodszych kategoriach kluby poszukują przede wszystkim lokalnie i regionalnie, natomiast w starszych rocznikach scouting rozszerza się na poziom krajowy i międzynarodowy. Średnia roczna rotacja zawodników w akademiach wynosiła około 29%. tandfonline.com

To oznacza, że system musi zakładać możliwość: wejścia → wyjścia → ponownego wejścia.

Zawodnik, który w wieku 13 lat nie jest wystarczająco dobry, może w wieku 16 lat stać się zawodnikiem wysokiego poziomu.

Dlatego najlepsze systemy coraz częściej nie pytają wyłącznie:

Kto jest najlepszy? ale: Kto ma potencjał, żeby stać się najlepszym?

A gdzie w tym wszystkim znajduje się Polska?

Polska nie zaczyna od zera.

Wręcz przeciwnie — w ostatnich latach powstało wiele elementów nowoczesnego systemu.

PZPN posiada m.in.:

Akademię Młodych Orłów,

Talent Pro,

Future Pro,

Goalkeeper Pro,

system skautingu,

Informatyczny System Obserwacji i Skautingu,

programy edukacyjne dla trenerów,

system certyfikacji akademii.

Pod koniec 2024 roku system obserwacji PZPN obejmował ponad 7500 zawodników i zawodniczek, a w codziennym skautingu uczestniczyło około 220 skautów i trenerów, przygotowujących około 100 raportów tygodniowo. pzpn.pl

To pokazuje, że Polska ma już rozbudowany aparat identyfikacji zawodników.

Polska zauważyła również problem późno dojrzewających zawodników

Bardzo dobrym przykładem jest Future Pro.

Program skierowany jest do zawodników późno dojrzewających, którzy w danym momencie mogą przegrywać rywalizację z rówieśnikami z powodów fizycznych, mimo że posiadają wysoki potencjał piłkarski.

W 2024 roku w dwóch zgrupowaniach Future Pro uczestniczyło łącznie 32 zawodników z rocznika 2009. pzpn.pl

To ważna zmiana filozofii:

Nie skreślamy zawodnika dlatego, że dzisiaj przegrywa fizycznie z rówieśnikiem.

To podejście jest zgodne z najnowszymi wnioskami naukowymi dotyczącymi ryzyka uprzywilejowania zawodników wcześnie dojrzewających. frontiersin.org

Talent Pro: Polska zaczyna przesuwać środek ciężkości z selekcji na rozwój

Jeszcze ciekawszy jest rozwój programu Talent Pro.

W styczniu 2026 roku uczestnicy programu otrzymywali po zgrupowaniu indywidualne karty rozwoju, które miały być realizowane następnie w klubach. PZPN podkreśla również współpracę między trenerami reprezentacji i trenerami odpowiedzialnymi za indywidualny rozwój zawodnika w klubie. pzpn.pl

To oznacza zmianę bardzo podobną do tej, którą obserwujemy w najlepszych systemach europejskich:

PZPN nie chce już tylko powiedzieć zawodnikowi: „jesteś talentem”.

Chce powiedzieć:

„Oto, co musisz rozwijać w ciągu najbliższych miesięcy”.

To jest zdecydowanie bardziej dojrzałe podejście.

Najważniejsza zmiana: Double Pass

Jeszcze większe znaczenie może mieć jednak rozpoczęty w 2025 roku projekt Double Pass.

PZPN, Ekstraklasa i 1. Liga rozpoczęły program zaplanowany na lata 2025–2028, którego celem jest podniesienie jakości szkolenia oraz stworzenie klubom bardziej samodzielnego, opartego na międzynarodowych standardach systemu rozwoju. pzpn.pl

To może być jedna z najważniejszych zmian polskiego systemu szkolenia w ostatnich latach.

Dlaczego?

Ponieważ problem Polski nie polega już przede wszystkim na braku programów selekcji.

Problemem jest spójność całego procesu.

Polska ma scouting. Brakuje jeszcze pełnego „łańcucha wartości talentu”

Możemy więc porównać systemy w uproszczeniu:

Niemcy: szeroka identyfikacja → regionalne centra → akademie → szkoły → profesjonalne środowisko → seniorzy

Holandia: szeroka baza → obserwacja → rozwój indywidualny → ponowna ocena → akademia → seniorzy

Norwegia: lokalny klub → późniejsza selekcja → poziom regionalny → Landslagsskolen → akademia → seniorzy

Polska: szeroka baza → scouting → AMO → Talent Pro → Future Pro → akademia → ? → seniorzy

I właśnie ten znak zapytania jest najważniejszy.

Największa luka Polski: przejście z juniora do seniora

Moim zdaniem to właśnie tutaj należy dziś szukać największej przewagi najlepszych systemów europejskich nad Polską.

Mamy coraz więcej narzędzi do znalezienia zawodnika.

Mamy coraz więcej trenerów i skautów.

Mamy systemy monitorowania.

Mamy programy Talent Pro i Future Pro.

Mamy rozpoczęty projekt Double Pass.

Ale nadal pozostaje pytanie:

Co dzieje się z zawodnikiem między 15. a 21. rokiem życia?

Czy dostaje odpowiednią liczbę minut?

Czy trafia do właściwego poziomu rywalizacji?

Czy jest wypożyczany z konkretnym planem?

Czy klub monitoruje jego rozwój?

Czy ktoś analizuje, dlaczego zawodnik przestał się rozwijać?

Czy zawodnik, który został odrzucony w wieku 15 lat, może wrócić?

To właśnie są pytania, które powinny definiować nowoczesny system talent development.

Nie potrzebujemy więcej „łowców talentów”. Potrzebujemy „zarządzania talentem”

To chyba najważniejszy wniosek płynący z porównania europejskich modeli.

Talent identification to tylko początek.

Pełny system powinien wyglądać:

1. IDENTYFIKACJA

Kogo warto obserwować?

2. DIAGNOZA

Jakie są jego mocne strony, deficyty i potencjał?

3. INDYWIDUALIZACJA

Czego konkretnie potrzebuje ten zawodnik?

4. DEVELOPMENT

Jakie środowisko treningowe pozwoli mu się rozwijać?

5. MONITORING

Czy rzeczywiście robi postęp?

6. RE-SELEKCJA

Czy jego sytuacja się zmieniła?

7. TRANSITION

Jak przeprowadzić go do piłki seniorskiej?

8. RETENTION

Jak nie dopuścić do utraty zawodnika?

Który model jest najlepszy?

Nie ma jednego kraju, który jest najlepszy we wszystkim.

Niemcy pokazują, jak stworzyć wielopoziomowy, ogólnokrajowy system identyfikacji i rozwoju. DFB dysponuje rozbudowaną siecią regionalnych centrów, akademii, szkół i struktur jakościowych. dfb.de

Holandia pokazuje, jak budować kulturę indywidualnego rozwoju i unikać traktowania młodego zawodnika jak produktu gotowego do oceny. knvb.nl

Norwegia pokazuje, jak mały kraj może stworzyć efektywną ścieżkę rozwoju dzięki szerokiej bazie, późniejszej selekcji, wspólnej metodologii i standaryzacji jakości akademii.

Belgia pokazuje natomiast, że nawet bardzo skuteczny system szkolenia może mieć problem, jeżeli nie stworzy odpowiedniej drogi z akademii do seniorskiej piłki. tandfonline.com

A Polska?

Polska ma już wiele elementów potrzebnych do stworzenia dobrego systemu. Największym wyzwaniem jest teraz połączenie ich w jeden spójny proces.

Polska nie powinna kopiować Niemiec ani Holandii

To chyba najważniejszy wniosek dla polskich akademii.

Polska nie potrzebuje kolejnego modelu skopiowanego z zagranicy.

Potrzebuje własnego systemu, który połączy najlepsze elementy istniejących rozwiązań: niemiecką systemowość, holenderską filozofię indywidualnego rozwoju

norweską szerokość i późniejszą selekcję, belgijskie doświadczenia związane z przejściem do seniorów, polską bazę zawodników i rosnące kompetencje trenerów.

Najważniejsza zmiana mentalna powinna jednak polegać na odejściu od pytania:

„Czy ten zawodnik jest talentem?”

na rzecz:

„Co możemy zrobić, żeby ten zawodnik osiągnął swój potencjał?”

Bo najlepszy system szkolenia nie jest tym, który znajduje najwięcej talentów.

Najlepszy system to ten, który traci ich najmniej.

Chcesz dowiedzieć się, jak osiągnąć spójnośc racy w Twojej akademii video znajdziesz tutaj

Źródła

DFB – Talentförderung – system niemieckiego rozwoju talentów, centra regionalne, akademie, szkoły sportowe i trenerzy. dfb.de
DFB – Talentförderung

UEFA – How Norway built their way back to the World Cup – norweska metodologia, Landslagsskolen i ścieżka rozwoju zawodników. uefa.com
UEFA – How Norway built their way back to the World Cup

KNVB – Talentontwikkeling – holenderska filozofia rozwoju talentów i indywidualnej ścieżki zawodnika. knvb.nl
KNVB – Talentontwikkeling

PZPN – Inauguracja projektu Double Pass – program rozwoju akademii i talentów na lata 2025–2028. pzpn.pl
PZPN – Double Pass

PZPN – Strategia i rozwój 2021–2025 – Talent Pro, Future Pro, metodologia „zawodnik w centrum procesu” i rozwój kompetencji trenerów. pzpn.pl

PZPN – Talent Pro, 2026 – indywidualne plany rozwoju i współpraca PZPN z trenerami klubowymi. pzpn.pl

PZPN – Future Pro i system skautingu – dane dotyczące późno dojrzewających zawodników, 220 skautów i ponad 7500 monitorowanych zawodników. pzpn.pl

CIES Football Observatory – Ajax crowned best training club in Europe – dane dotyczące efektywności akademii Ajaxu i Training Index. football-observatory.com
CIES Football Observatory

Gong et al. (2026), Frontiers in Psychology – Evolution of soccer talent identification criteria – przegląd badań dotyczących identyfikacji talentów w piłce nożnej w latach 1976–2024. frontiersin.org
Frontiers in Psychology – Evolution of soccer talent identification criteria

Journal of Sports Sciences – Survey of talent identification and development processes – badanie procesów identyfikacji i rozwoju talentów w profesjonalnych akademiach. tandfonline.com

Journal of Sports Sciences – Evaluation of the under-21 rule – badanie problemu przejścia młodych zawodników do seniorskiej piłki na przykładzie Belgii. tandfonline.com

NFF – Talent development / Academy Classification Model – norweski model klasyfikacji i standaryzacji akademii. jenterogkvinner.fotball.no